Sint en Piet

Hopsasa-bakerdeuntjesoudedoos-1873

Schenkman-Nikolaas1905-Aankomst (1)

Het is weer begonnen…het grote kinderfeest voor jong en oud. Sinds een aantal jaren een flinke kool op het vuur van de maatschappelijke discussie. Eerlijk gezegd geniet ik er altijd wel van als vastgeroeste gewoontes aan de oppervlakte komen van ons rimpelloos bestaan. Gewoontes gaan op den duur schuren om te checken of ze nog wel up to date zijn. Genieten met je ogen dicht kan dan even niet meer.

Voorstanders hebben een punt als ze zeggen dat kinderen de dupe worden van dit gekijf. Als je kijkt naar het gezicht van een kind dat s’ morgens ontdekt dat er iets in zijn schoen zit, weet je dat het feest een feest moet blijven. Als je het mij vraagt worden kinderen ook de dupe als ze onwetend de toekomst in worden gestuurd. De toekomst van de wereld en van het voortbestaan van de mens als soort. Nou zou de aarde nog niet zo slecht af zijn als de mens zichzelf uitroeit, maar dat ter zijde.

Tegenstanders zien de zwarte slavernij bladzijde van onze geschiedenis. Nog maar kortgeleden was de ene soort bij wet ondergeschikt aan de andere soort. Dit is best iets om ons voor te schamen en ons volksfeest heeft, zeker in de ogen van buitenlanders, het één en ander weg van dat slavernij verleden.
Als kind was ik als de dood voor Zwarte Piet. Ik betwijfel of ik ooit zo’n zwart mens had gezien. De tekst ‘Ook al ben ik zwart als roet, ik meen het wel goed’ stelde me ook niet zo één twee drie gerust. En aan veel volwassenen om me heen merkte ik dat het veiliger was je tas wat steviger tegen je aan te klemmen als er een donkere jongen voorbijkwam. Het verleden was nog niet helemaal uit ons DNA in die tijd.

Discriminatie is, anders dan ik tot voor kort dacht, zeker ook nu nog niet uit de samenleving verdwenen. Ik moet bekennen dat ik lang in de veronderstelling heb geleefd dat we als samenleving alle mensen gelijke kansen bieden, ongeacht je uiterlijk. Want dat staat in de wet en is niet meer dan normaal toch? Door mijn moeder, die ons vertelde uit te gaan van de goedheid in elk mens, is dat voor mij iets heel normaals.

Pas toen ik me ging verdiepen in apartheid en discriminatie, voelde ik me best naïef hier in de polder waar niet zo veel gebeurd. Maar er wordt nog lang niet altijd consequent gehandeld (wat ook geldt voor vrouwenemancipatie, homo’s en alle andere mensen die niet onder conventionele noemers te noemen vallen. Dikke mensen bijvoorbeeld voelen zich ook niet zelden gediscrimineerd, zeker als ze voor hun kleding helemaal achter in de hoek van het warenhuis moeten kijken).
Als iets in de wet staat is het dus niet automatisch opgelost en dichtgetimmerd. Ik herinner me dat ik woest was op mijn schoonouders toen ze zich zorgen maakten over de toekomstige kinderen van mijn schoonzusje toen ze ging trouwen met haar prachtige zwarte liefde. Nu snap ik wat ze bedoelden. Elk mens sluiten zij in hun hart, maar zij wisten wat ik niet wilde zien; de samenleving doet dat niet.
Toen ik laatst hoorde dat de postauto van een warmhartig gekleurd medemens steevast elke ochtend pas als laatste werd ingeladen terwijl hij toch zeker niet als laatste op het werk verscheen, voelde ik weer een steek van woede. Kennelijk heeft de mensheid nog een lange weg te gaan als het gaat om ons misplaatste gevoel van superioriteit.

In een mooi gesprek over dit onderwerp in onze vriendengroep kwam de vraag ter sprake of het hulpje van de sint wel als discriminatie gezien moet worden. Een terechte vraag denk ik. In het oorspronkelijke verhaal was de Piet een boeman, verkleed als harlekijn om kindertjes bang te maken en uit te dagen. Zo gingen ze op zoek naar zoete en stoute kinderen. Waarschijnlijk werd begin 19e eeuw het hulpje een zwarte man, niet minder populair dan Sinterklaas zelf trouwens. Opvoedkundigen waarschuwden namelijk voor de negatieve invloed van de traditionele boeman die bij kinderen vooral angst opriep.
Aan het einde van de 19e eeuw werden bij openbare sinterklaasvieringen soms ‘zwarte knechten’ ingezet. In 1934 waren bij de eerste officiële intocht van Sinterklaas in Amsterdam zes zwarte pieten aanwezig; Surinaamse matrozen. Sinterklaas is nu altijd statig, soms vergeetachtig, terwijl Pieten zich als acrobaten en grappenmakers gedragen en vaak kwajongensstreken uithalen. Elke Piet heeft een eigen taak in de logistiek van de operatie en fungeert als informateur van Sinterklaas.

Argumenten als, ‘Wij kunnen ons nog niet half voorstellen hoe het gevoeld moet hebben om slaaf te zijn’, zijn natuurlijk heel pakkend en het zal ons allemaal goed om ons daar eens heel intens een voorstelling van te maken. Maar ik denk dat de hardwerkende papa liever heeft dat hij hartelijk begroet wordt als hij op zijn werk komt en in de pauze niet alleen zijn brood op hoeft te eten, dan dat alle zwarte pieten vervangen worden door regenboogpieten als zijn zoontje langs de kade de stoomboot welkom wuift. Dat lijkt me nou ook niet een realistische afspiegeling van de samenleving. Wel precies een prima oplossing in woelige tijden; roet- en colorblockpieten. Een knipperend testbeeld met storende kleuren. Een zachte overgang van de oude naar de nieuwe werkelijkheid. Wat dat betreft neem ik mijn verenhoed af voer de NPO.
Het feest en het leven moet gevierd worden met alle soorten en maten mensen bij elkaar.

Ooit zien we hopelijk de binnenkant van elkaar even helder als de buitenkant en kunnen we ons druk gaan maken over de hoeveelheid cadeaus die deze onsterfelijke man en zijn ontelbare metgezellen onophoudelijk door de schoorsteen gooien. Want de sint en één zwarte man op zijn schimmel over de daken vind ik zo ingewikkeld nog niet. Duizenden pieten springend en dansend twee weken lang in alle straten, zenders, folders en op Bol.com, zou weleens invloed kunnen hebben op het vermogen om tevreden te zijn met slechts kaatsballen in een net en een letter van banket.

Als wij volwassenen iets minder stevig vasthouden aan ‘ons’ feest en iets minder hard de socialmedia volschreeuwen, kunnen we zien hoe verdraagzaam en vindingrijk kinderen zijn. Dan komt het wel goed met de toekomst van het feest en de mens.

Laten we genieten van de kindergezichtjes de komende weken!